Galeria zdjęć

Przejdź do treści

Projekt „Ewolucja budżetu obywatelskiego w Polsce – w kierunku deliberacji czy plebiscytu?”

W lutym 2020 rozpoczęła się realizacja dwuletniego projektu badawczego pt. „Ewolucja budżetu obywatelskiego w Polsce – w kierunku deliberacji czy plebiscytu?”

Projekt jest finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach projektu OPUS 17 (nr umowy: UMO-2019/33/B/HS5/00353)

Kierownik projektu:

prof. dr hab. Jacek Sroka

Wykonawcy:

dr Joanna Podgórska-Rykała

dr Beata Pawlica

CEL PROJEKTU

Celem projektu jest określenie kierunku ewolucji tzw. budżetu partycypacyjnego (zgodnie z polską regulacją „obywatelskiego”) w odniesieniu do szczebla lokalnego. Cel ten zostanie zrealizowany przez udzielenie odpowiedzi na szereg pytań badawczych związanych z tym, w jakiej mierze w modelu demokracji reprezentacyjnej pojawiają się elementy demokracji plebiscytarnej i deliberacyjnej, jakie są przyczyny i konsekwencje wyboru każdego z modeli.

Instytucje demokracji partycypacyjnej takie jak budżet obywatelski przybliżają ‘władzę do ludu’ służąc pomniejszaniu deficytu legitymizacji decyzji zapadających w systemie politycznym, poszerzają liczbę aktorów społecznych uczestniczących w procesach podejmowania decyzji i wspomagają proces społecznej kontroli. Sprzyjają też efektywnej decentralizacji.

Pierwszy budżet partycypacyjny z 1989 r. (brazylijskie miasto Porto Alegre) oparto na trzech poziomach zaangażowania: (1) zespołach sąsiedzkich dostępnych dla wszystkich mieszkańców; (2) radach delegatów dzielnicowych (16 okręgów) i (3) radzie delegatów na poziomie miasta. Eksperyment przyniósł zaskakujące wnioski – w proces zarządzania lokalnego włączone zostały 3 dotychczas wykluczone z niego grupy (ludzie młodzi, ubodzy i kobiety). Dzięki sformalizowaniu omawianej procedury osoby będące na marginesie systemu politycznego, stały się jego istotnymi uczestnikami. Dziś narzędzie to jest znane na całym świecie i cieszy się niesłabnącą popularnością na wszystkich kontynentach. Pierwszy polski budżet opracowano w Sopocie w 2011 r. i od tego czasu systematycznie wzrasta liczba wykorzystujących go samorządów wszystkich szczebli.

Jednak do 2018 r. decyzja o wprowadzeniu narzędzia należała do władz danej jednostki. Każdy z ‘budżetów’ miał więc inną specyfikę i opierał się na innych procedurach. Za sprawą nowelizacji ustaw samorządowych (Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych z dnia 11 stycznia 2018 r. Dz.U. z 2018 r. poz. 130) wprowadzono w Polsce jednolitą regulację budżetów obywatelskich. Zgodnie z wolą ustawodawcy realizacja tej formy „konsultacji społecznych z mieszkańcami” w miastach na prawach powiatu ma charakter obligatoryjny. Mimo, że przepisy są ogólne to ustawodawca narzucając m.in. wymogi związane z głosowaniem czy podziałem na okręgi mocno ograniczył samodzielność samorządów i ‘partycypacyjny’ wymiar samego narzędzia. Nowe regulacje powodują konieczność odstąpienia od utrwalonych praktyk – często wypracowanych w wieloletnim i żmudnym procesie ‘prób i błędów’. Wydaje się, że regulacje te, wbrew pierwotnej idei budżetu partycypacyjnego, ale również paradoksalnie intencji polskiego ustawodawcy, sprowadzają rolę tej części budżetu samorządowego do jednego ze standardowych narzędzi o charakterze plebiscytarnym, a nie deliberacyjnym, jak się to praktykuje w skonsolidowanych demokracjach.

PROCES BADAWCZY

Proces badawczy w ramach podjętego projektu składa się z kilku etapów. Etap pierwszy stanowiła analiza ilościowa, która objęła grupę 940 jednostek terytorialnych o statusie miasta. W trybie wniosku o udostępnienie informacji publicznej pozyskano informacje dotyczące mechanizmów wprowadzania i funkcjonowania narzędzia budżetu partycypacyjnego w poszczególnych miastach.

Etap drugi badań polegał na przeprowadzeniu analizy desk research – pogłębionej analizy miejscowych podstaw prawnych (m.in. regulaminów, uchwał rady, zarządzeń organów wykonawczych) budżetów obywatelskich w dwunastu miastach wytypowanych przez zespół badaczy do pogłębionych analiz po pierwszym etapie badań (Krosno, Tuchola, Opatów, Nowa Ruda, Rypin, Hrubieszów, Puławy, Tarnowskie Góry, Legnica, Gorzów Wielkopolski, Dąbrowa Górnicza, Sopot).

Celem trzeciego etapu badań w projekcie jest zebranie opinii od osób bezpośrednio zaangażowanych w tworzenie i koordynowanie budżetów obywatelskich oraz od mieszkańców, na temat formalnych procedur i nieformalnych zasad, zgodnie z którymi realizowane są badane procesy. W ramach badań interakcje spersonalizowane, nawet wtedy, gdy zachodzą one jedynie w trybie zdalnym, umożliwiają respondentom dzielenie się ich praktycznymi doświadczeniami i spostrzeżeniami dotyczącymi obowiązujących w ich miastach procedur BO.

Istotą czwartego etapu badań są uzupełniające badania ankietowe wśród mieszkańców wytypowanych dwunastu miast. Zawarte w kwestionariuszu ankiety pytania skierowane do respondentów służą zebraniu od nich opinii na temat funkcjonującej w ich miastach procedury BO.

Aktualności

Kwiecień 2021
P W Ś C P S N
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930