Przejdź do treści

Historia Instytutu

Instytut Politologii, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Historia Instytutu i aktualna oferta edukacyjna

            Instytut Politologii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie jest jednostką stosunkowo młodą. Uczelnia – tu warto wspomnieć – istnieje w krakowskim środowisku od 1946 roku, jej nazwy i status ulegały zmianie (do 1999 r. Wyższa Szkoła Pedagogiczna, następnie Akademia Pedagogiczna, od 2008 r. Uniwersytet Pedagogiczny). Podobnie jak w przypadku innych polskich ośrodków nauk politycznych zainicjowanie lub wznowienie studiów z nauk politycznych nastąpiło w latach 70. XX wieku. Pod koniec następnej dekady i w okresie kojarzonym z początkiem polskiej transformacji ustrojowej znacząco zwiększyła się liczba pracowników specjalizujących się w badaniach stricte politologicznych, zaowocowało to kilkoma habilitacjami i licznymi doktoratami w tej dziedzinie. Kierownikiem Zakładu Nauk Politycznych był w tamtym okresie prof. dr hab. Michał Śliwa (później kilkakrotnie pełniący funkcję Rektora aż do 2017 r.), specjalizujący się w badaniach z zakresu myśli politycznej i historii idei.

            Wyodrębnienie Instytutu Politologii z istniejącego wówczas Instytutu Nauk Społecznych nastąpiło dopiero w styczniu 2002 r., przez kolejnych piętnaście lat funkcjonował w ramach Wydziału Humanistycznego (obok Instytutu Historii oraz Instytutu Filozofii i Socjologii). Od 2017 podstawową jednostką dla Instytutu jest Wydział Politologii. Podstawę kadrową stanowiły wyjściowo zespoły dwóch katedr: Katedry Politologii, Katedry Ekonomii Politycznej oraz niektórzy z socjologów. W strukturze Instytutu znalazły się wówczas zakłady: Historii Doktryn Politycznych, Systemów Politycznych, Teorii Polityki, Stosunków Międzynarodowych i Etnicznych, Ekonomii i Polityki Gospodarczej oraz pracownie: Dydaktyki i Środków Multimedialnych oraz Praw Człowieka. Struktura ta ulegała zmianie wraz z rozszerzaniem zespołu, podejmowaniem nowych kierunków badań, także z wzbogacaniem oferty kształcenia.

            Edukacyjna oferta Instytutu z każdym rokiem ulega rozszerzeniu. Od początku i aktualnie prowadzone są studia stacjonarne i niestacjonarne I stopnia (licencjackie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku politologia. W tym drugim przypadku istnieje możliwość wyboru specjalizacji ukierunkowująca studenta na badania administracji publicznej, badania w zakresie marketingu i doradztwa politycznego czy bezpieczeństwa międzynarodowego i polityki zagranicznej. Studia na tym kierunku prowadzone są w oparciu o elastyczny i innowacyjny program, którego przygotowanie zostało wyróżnione i nagrodzone przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2012 roku.

            W roku 2007 podjęto również rekrutację na stosunkach międzynarodowych I stopnia (stacjonarne i niestacjonarne). Od 2010 istnieje możliwość studiowania na kierunku stosunki międzynarodowe II stopnia, także z możliwością wyboru specjalności, takich jak m.in. dyplomacja publiczna, bezpieczeństwo międzynarodowe i polityka zagraniczna, czy studia europejskie.

            Jako że w związku z misją uczelni pozostaje kształcenie i dokształcanie nauczycieli właściwymi w tym wypadku są studia podyplomowe skierowane i przygotowane dla tej właśnie kategorii studentów. Dotychczas były to studia z wiedzy społeczeństwie z podstawami przedsiębiorczości, nowe podstawy programowe determinują jednak modyfikację czy zmianę oferty w tym zakresie.

            W 2002 roku macierzysty Wydział nabył prawo nadawania stopnia doktora z nauk społecznych w zakresie nauk o polityce a w 2013 roku Rada Naukowa Instytutu Politologii prawo do nadawania w zakresie tych nauk stopnia doktora habilitowanego. Obecnie, już w ramach Wydziału Politologii prowadzone są stacjonarne studia III stopnia (doktoranckie, 4-letnie) w zakresie nauk o polityce. Stopień doktora uzyskało już (niezależnie od studiów) ponad 40 młodych politologów.

            W Instytucie Politologii studiuje kilkaset studentów. Wśród nich liczną grupę stanowią studenci z zagranicy. Dla beneficjentów programu Erasmus, od 2014 roku Erasmus+ przygotowywany jest specjalny wybór kursów głównie w języku angielskim, ale także niemieckim i rosyjskim, których przedmiotem są zagadnienia współczesnej polityki, międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych państw Unii Europejskiej oraz państw innych regionów świata. Dla zorganizowanej grupy studentów zagranicznych istnieje możliwość przygotowania pakietu kursów lub studiów podyplomowych na temat New Europe. Comparative studies of politics, economy and society. Modernizacja procesu kształcenia pozwala na realizację niektórych kursów za pośrednictwem lub przy częściowym wykorzystaniu platformy e-Learningowej.

            Uniwersytet Pedagogiczny dysponuje nowoczesną bazą socjalną – pozwalającą na zakwaterowanie w pobliżu uczelni. Uczelniane Centrum Sportu i Rekreacji dysponujące kilkoma obiektami, w tym basenem, przygotowuje zajęcia sportowe, potrzeby kulturalne realizowane są między innymi w Klubie „Bakałarz”. Studenci politologii i kierunków związanych z Instytutem wydają własną gazetę, współpracują z rozgłośnią radiową „Spectrum”. Koło naukowe, podzielone na kilka sekcji, pomaga w realizacji badań naukowych lub realizuje własne projekty edukacyjne i badawcze.

Struktura Instytutu Politologii oraz kierunki badań naukowych

            W Instytucie Politologii zatrudnionych jest obecnie czterdzieści  pracowników naukowych. Tworzą oni 5 zespołów. Podział na katedry odpowiada profilowi badań prowadzonych indywidualnie i zespołowo oraz wiąże się z przyjętym modelem kształcenia, programem studiów. Są to: Katedra Instytucji Politycznych i Prawnych (kier. prof. dr hab Andrzej Jaeschke); Katedra Doktryn Politycznych i Edukacji Obywatelskiej (dr hab. prof. UP Stanisław Kilian), Katedra Systemów Politycznych (prof. dr hab. Katarzyna Sobolewska-Myślik); Katedra Teorii Polityki (dr hab. prof. UP Magdalena Mikołajczyk); Katedra Studiów Obszarowych (prof. dr hab. Jan Rydel). Do 2017/18 w strukturze były także katedry Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Bezpieczeństwa Społecznego. Ważną, prowadzącą badania międzynarodowe, jednostką jest prowadzone przez dr hab. prof. UP Stefana Bielańskiego Międzynarodowe Centrum Naukowo-Badawcze „Mediterraneum”.

            Na specyfikę badań podejmowanych w Instytucie Politologii rzutowały w minionej dekadzie oraz rzutują współcześnie różne czynniki, wśród nich tradycje badań podjętych w latach wcześniejszych, zainteresowania badawcze kadry stanowiącej trzon zespołu (kierowników katedr), polityka kadrowa, której priorytetem było to, by reprezentowane były wszystkie subdyscypliny politologii, reorientacja zainteresowań części kadry związanej z kształceniem na studiach z zakresu administracji i bezpieczeństwa wewnętrznego, ostatecznie pedagogiczny profil uczelni. Podejmowane i finalizujące się publikacjami badania stanowią funkcję indywidualnych zainteresowań, pracy katedr (których struktura ulegała zmianie), procesów związanych z finansowaniem badań naukowych oraz współpracy – pozwalającej tworzyć podejścia interdyscyplinarne, kooperować na forum ogólnopolskim i międzynarodowym. Publikacje, które sygnują swoimi nazwiskami pracownicy instytutu potwierdzają nie tylko umiejętność integrowania zespołów tematycznych, indywidualnej współpracy w związku z zaproszeniem do krajowego lub zagranicznego projektu, także różnorodność paradygmatów teoretycznych stosowanych w badaniach i różnorodność ujęć metodologicznych.

            Wśród prac badawczych prowadzonych przez pracowników Instytutu Politologii w ostatnich latach liczna ich część dotyczyła doktryn politycznych, w tym polskiej myśli politycznej – jej historii oraz ideowego podłoża współczesnych ruchów politycznych. Koordynatorem licznych inicjatyw związanych z badaniem myśli politycznej jest Katedra Doktryn Politycznych. Przykładowo powstały tu rozprawy o syntetycznym charakterze dotyczące historii idei (M. Śliwa), filozofii politycznej (Ł. Zweiffel), polskich i zagranicznych nurtów – myśli socjalistycznej i socjaldemokratycznej (M. Śliwa), nieortodoksyjnych nurtów komunizmu (M. Mikołajczyk),  polskiego stalinizmu (S. Bielański), percepcji totalizmu w przedwojennej myśli politycznej (A. Jaeschke, E. Chrobaczyńska-Plucińska), tradycji demokracji, w tym polskich nurtów demokratycznych (M. Śliwa, E. Fogelzang-Adler), myśli agrarnej i ruchu ludowego (M. Śliwa, W. Wic i in.), katolickiej nauki społecznej (A. Tasak),  myśli narodowej, w tym charakterystycznej dla polskiej emigracji politycznej (S. Kilian), myśli liberalnej i krytyki liberalizmu (M. Śliwa, M. Mikołajczyk, R. Marzęcki), populizmu i ekstremizmu (D. Kasprowicz). Badania a tym samym liczne publikacje pracowników dotyczą idei integracji europejskiej (J. Łaptos) oraz idei samorządności (A. Piasecki, R. Kozioł, A. Jaeschke), pojęć takich jak suwerenność, rewolucja, państwo itp.  Powstało także wiele prac o charakterze przyczynkarskim, których przedmiotem były koncepcje polityków, intelektualistów lub formacji i środowisk politycznych działających w realiach przedwojennych, okresu wojny i okupacji, w latach 1944-1989 oraz współcześnie. Rozwiniętym nurtem badań jest zorientowana na prezentację myśli politycznej biografistyka (M. Śliwa). Warto zaznaczyć, że ubocznym, ale zauważalnym kierunkiem badań była historia polityczna Polski. Finalizowały się one powstaniem kilku podręczników. W takich pracach brali udział M. Śliwa, K. Łabędź i M. Mikołajczyk oraz niezależnie A. K. Piasecki (obecnie kierujący sąsiednim IPAE.  Współautorem znanego opracowania z historii powszechnej XX wieku jest J. Rydel. Katedra Doktryn Politycznych inicjowała także projekty badawcze, których przedmiotem była lewica w XX wieku, tradycje i adaptacje idei, ich retrospektywny i prospektywny charakter oraz wpływ na kształt i politykę polską po 1989 r. Cykliczny charakter miały przedsięwzięcia dotyczące oceny dziedzictwa okresu realnego–socjalizmu (modernizacji/regresu, koncepcji politycznych i propagandy lat 1944-1989). Do prac Katedry Doktryn Politycznych włączają się często badacze zainteresowani procesami instrumentalizacji pamięci historycznej, współczesną recepcją powojennej historii politycznej i gospodarczej

            Jako osobny, ale korespondujący z powyższym, uznać można rozwinięty program badań nad opozycją polityczną w realiach systemu autorytarnego, komplementarny jeśli chodzi o ramy czasowe, bowiem badacze zajmowali się tak stricte powojennymi dziejami (nurt socjalistyczny, demokratyczny i ludowy), jak i problematyką opozycji lat 50. i 60. (rewizjonizm), strukturami opozycji lat 70., inteligencką kontestacją lat ostatnich dwóch dekad PRL oraz przede wszystkim koncepcjami programowymi NSZZ „Solidarność” (M. Śliwa, M. Mikołajczyk, J. Bar, R. Kozioł).

            Zagadnienia opozycji politycznej, także w aspekcie teoretycznym, ponadto nawiązującym do współczesnych realiów politycznych, można potraktować jako istotne w zainteresowaniach badawczych pracowników Katedry Teorii Polityki oraz osób współpracujących z tym zespołem przy realizacji niektórych projektów. Zainteresowania tego zespołu dotyczą problematyki ciągłości i zmiany systemu politycznego, transformacji systemowej, instytucjonalnych ram demokracji, konfliktu politycznego, ruchów społecznych i politycznych. Sporo uwagi poświęca się w tych badaniach postawom społecznym oraz orientacjom poznawczym i aksjologicznym niektórych grup lub kategorii społecznych. Przedmiotem zainteresowań pracowników tej katedry są zagadnienia: przywództwa dotyczące teorii i funkcjonowania elit politycznych (M. Simlat, M. Mikołajczyk), opinii publicznej i komunikacji politycznej, czy mitów i stereotypów politycznych, interesujący temat stanowi polityczny dyskurs współczesności a osobnym polem badawczym jest język polityki (M. Mikołajczyk, R. Marzęcki,). Paradoksalnie pracownicy Katedry Teorii Polityki, ze względu na metodologiczne kompetencje często podejmują badania empiryczne (G. Foryś, R. Marzęcki, J. Gajda). Ich przedmiotem były przykładowo formy protestu różnych grup społecznych z przełomu wieków. Zaawansowane badania obejmują postawy polskiej i ukraińskiej młodzieży (R. Marzęcki, Ł. Kamionka).

            Zainteresowania systemem politycznym RP, systemami politycznymi współczesnego świata oraz systemami partyjnymi (polskim, krajów europejskich i in.) podzielają pracownicy dwóch katedr Instytucji Politycznych i Prawnych oraz Systemów Politycznych, co nie znaczy, że nie ma podobnych publikacji w dorobku innych pracowników Instytutu. Brytyjskim parlamentaryzmem, jego historią, zajmuje się Andrzej Jaeschke. Niewątpliwie ważne dla badań polskiego systemu politycznego i jego instytucji będą rozprawy przygotowane przez  Barbarę  Węglarz czy Ryszarda Kozioła. Zespół tej katedry prowadzi badania w zakresie prawa konstytucyjnego, implementacji zasady demokratycznego państwa prawa oraz zagadnień etycznych. W drugim przypadku wymienić należy szereg rozpraw Katarzyny Sobolewskiej-Myślik poświęconych partiom politycznym w świecie, w Europie Środkowo-Wschodniej, w Polsce. Wraz z poszerzonym, ponaduczelnianym, zespołem wymieniona badaczka opracowywała zagadnienia dotyczące procesów instytucjonalizacji partii politycznych, struktur organizacyjnych polskich partii, polskiej sceny politycznej. Dużo swoich zainteresowań poświeciła funkcjonowaniu partii na poziomie regionu (w tym partiom szkockim i katalońskim). Pracownicy tej katedry mają już w dorobku liczne publikacje, w tym zagraniczne, poświęcone strategiom i organizacji partii politycznych, wybranym partiom europejskim i pozaeuropejskim. Warto wspomnieć o monografiach dotyczących Holandii autorstwa Ł. Zweiffla.

                        Rozwój badań prowadzonych przez Katedrę Studiów Obszarowych uzależniony był dotychczas od jej stanu kadrowego, w kilku ostatnich latach obserwowalna jest zatem ich progresja. Są to badania dotyczące polityk zagranicznych, głównie, ale nie tylko, państw europejskich, stosunków bilateralnych, ze szczególnym uwzględnieniem roli Polski w takich międzynarodowych relacjach, ponadto wielostronnych stosunków regionalnych (głównie w Europie, w przestrzeni euroatlantyckiej, incydentalnie w Azji i Afryce). Były to badania historycznych i współczesnych aspektów funkcjonowania organizacji międzynarodowych, tak politycznych, jak i gospodarczych. Historią i współczesnym kształtem stosunków międzynarodowych zajmują się m.in. J. Łaptos, J. Rydel, S. Bielański, Z. Rudnicki. Każdy z wymienionych, poza łączącym zainteresowaniem wobec problematyki europejskiej,  eksploruje nieco inny obszar badawczy, co rzutuje na komplementarność ujęć, możliwość prowadzenia badań porównawczych itp. Odpowiednio w centrum zainteresowania lokują się stosunki międzynarodowe i polityka zagraniczna takich państw jak Francja i kraje Beneluksu, RFN, Włochy. Badania afrykanistyczne prowadzi J. Bar publikując kolejne monografie państw tego kontynentu. Obszar azjatycki jest przedmiotem eksploracji Ł. Stacha.  Liczne publikacje pracowników Instytutu dotyczą teorii i praktyki integracji europejskiej, polityki europejskiej i państw w nią zaangażowanych, instytucji i polityki Unii Europejskiej oraz Rady Europy, edukacji europejskiej (Z. Rudnicki), postrzegania polityki europejskiej z perspektywy różnych krajów, m. in. USA czy RFN (J. Łaptos, G. Nycz, P. Łukasik).  Ważną i powtarzalną kwestią w badaniach lokujących się w obszarze stosunków międzynarodowych są stosunki międzysąsiedzkie polsko-rosyjskie, polsko-ukraińskie (S. Wasiuta, Ł. Kamionka).

            Pracownicy Instytutu korzystają z możliwości publikowania swoich prac w Wydawnictwie  Naukowym Uniwersytetu Pedagogicznego. Publikowane są tu prace monograficzne i zbiorowe oraz podręczniki. Czasopismem, którego organizacją, redakcją oraz przygotowaniem do druku zajmuje się kadra Instytutu Politologii wraz z wspomnianym wydawnictwem jest: „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica”. Na łamach tego periodyku publikowane są prace z zakresu nauk o polityce, stosunków międzynarodowych i nauk o bezpieczeństwie. Podobną inicjatywą jest wydawany on-line „Mediterraneum.The Journal for Research and Studies”. Redakcje pism zapraszają do współpracy autorów zagranicznych, prosząc o kierowanie tekstów w języku angielskim na adres   http://aupc.up.krakow.pl/index.php/studpol/index  lub mediterraneum@up.krakow.pl

Aktualności

Lipiec 2020
P W Ś C P S N
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031