Galeria zdjęć

Przejdź do treści

Projekt „Ewolucja budżetu obywatelskiego w Polsce – w kierunku deliberacji czy plebiscytu?”

W lutym 2020 rozpoczęła się realizacja dwuletniego projektu badawczego pt. „Ewolucja budżetu obywatelskiego w Polsce – w kierunku deliberacji czy plebiscytu?”

Projekt jest finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach projektu OPUS 17 (nr umowy: UMO-2019/33/B/HS5/00353)

Kierownik projektu:

prof. dr hab. Jacek Sroka

Wykonawcy:

dr Joanna Podgórska-Rykała

dr Beata Pawlica

CEL PROJEKTU

Celem projektu jest określenie kierunku ewolucji tzw. budżetu partycypacyjnego (zgodnie z polską regulacją „obywatelskiego”) w odniesieniu do szczebla lokalnego. Cel ten zostanie zrealizowany przez udzielenie odpowiedzi na szereg pytań badawczych związanych z tym, w jakiej mierze w modelu demokracji reprezentacyjnej pojawiają się elementy demokracji plebiscytarnej i deliberacyjnej, jakie są przyczyny i konsekwencje wyboru każdego z modeli.

Instytucje demokracji partycypacyjnej takie jak budżet obywatelski przybliżają ‘władzę do ludu’ służąc pomniejszaniu deficytu legitymizacji decyzji zapadających w systemie politycznym, poszerzają liczbę aktorów społecznych uczestniczących w procesach podejmowania decyzji i wspomagają proces społecznej kontroli. Sprzyjają też efektywnej decentralizacji.

Pierwszy budżet partycypacyjny z 1989 r. (brazylijskie miasto Porto Alegre) oparto na trzech poziomach zaangażowania: (1) zespołach sąsiedzkich dostępnych dla wszystkich mieszkańców; (2) radach delegatów dzielnicowych (16 okręgów) i (3) radzie delegatów na poziomie miasta. Eksperyment przyniósł zaskakujące wnioski – w proces zarządzania lokalnego włączone zostały 3 dotychczas wykluczone z niego grupy (ludzie młodzi, ubodzy i kobiety). Dzięki sformalizowaniu omawianej procedury osoby będące na marginesie systemu politycznego, stały się jego istotnymi uczestnikami. Dziś narzędzie to jest znane na całym świecie i cieszy się niesłabnącą popularnością na wszystkich kontynentach. Pierwszy polski budżet opracowano w Sopocie w 2011 r. i od tego czasu systematycznie wzrasta liczba wykorzystujących go samorządów wszystkich szczebli.

Jednak do 2018 r. decyzja o wprowadzeniu narzędzia należała do władz danej jednostki. Każdy z ‘budżetów’ miał więc inną specyfikę i opierał się na innych procedurach. Za sprawą nowelizacji ustaw samorządowych (Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych z dnia 11 stycznia 2018 r. Dz.U. z 2018 r. poz. 130) wprowadzono w Polsce jednolitą regulację budżetów obywatelskich. Zgodnie z wolą ustawodawcy realizacja tej formy „konsultacji społecznych z mieszkańcami” w miastach na prawach powiatu ma charakter obligatoryjny. Mimo, że przepisy są ogólne to ustawodawca narzucając m.in. wymogi związane z głosowaniem czy podziałem na okręgi mocno ograniczył samodzielność samorządów i ‘partycypacyjny’ wymiar samego narzędzia. Nowe regulacje powodują konieczność odstąpienia od utrwalonych praktyk – często wypracowanych w wieloletnim i żmudnym procesie ‘prób i błędów’. Wydaje się, że regulacje te, wbrew pierwotnej idei budżetu partycypacyjnego, ale również paradoksalnie intencji polskiego ustawodawcy, sprowadzają rolę tej części budżetu samorządowego do jednego ze standardowych narzędzi o charakterze plebiscytarnym, a nie deliberacyjnym, jak się to praktykuje w skonsolidowanych demokracjach.